Ci ludzie wysiadali boso...

Korespondencja własna z Polski

 "To nam się nie podoba! Ja dostaję na rękę 1200 zł, a jeden uchodźca kosztuje 1500... Nie lepiej to dać na dzieci? Mało to biedy mamy w Polsce? - to podsłuchany komentarz  przed telewizorem.

Kraków, ul. Sebastania 9, Wydział Spraw Obywatelskich, woj. Małopolska. Rozmawiam z panią Urszulą Filipowicz, dyrektorką WSO.

- W województwie małopolskim przebywa ich 455. To jest w zasadzie wypełniony program...

- Czyli Pani nie spodziewa się, by ich mogło jeszcze przybyć; że rząd mógłby, na przykład, podnieść limit - powiedzmy - do 5 tys.?

- Może podnieść, choć na dzisiaj limit jest wyczerpany. Jak pan zauważy, największą grupę uciekinierów mamy w Gołkowicach. Cały ośrodek jest tam wypełniony uciekinierami. Poza tym są to Mszana Dolna, Cieniawa i Rabka.

- To są ośrodki wypoczynkowe?

- Tak, bardzo dobre warunki są w Mszanie Dolnej i Gołkowicach.

- Co to znaczy dobre warunki? Oni tu przecież nie są na urlopie?

- No więc właśnie, oni mają tam bardzo dobre warunki, w takim sensie, że mają mieszkania, mają węzły sanitarne i to jest wszystko na bardzo dobrym poziomie; mają jedzenie, ładne otoczenie. To są bardzo dobre warunki wczasowe.
 Natomiast, gdy pan tam będzie, zobaczy pan, że ci ludzie bardzo chętnie pracują, robią cokolwiek - obierają ziemniaki, myją naczynia, tak aby czymkolwiek się zająć - szczególnie kobiety. Mężczyźni siedzą, dyskutują, co się dzieje, palą niesamowite ilości papierosów.

- Jaki jest status prawny tych ludzi? Są uchodźcami, czy tak?

- Oni nie są ani uchodźcami, ani azylantami.

- Czy mogą składać podania o azyl polityczny?

- Powiedziałabym tak: oni mogliby się starać o status uchodźcy. Przy czym proszę zwrócić uwagę, ilu ich do Polski przybywa. Procedura u-chodźcza jest odpowiednio dłuższa. Jest to pewna sytuacja, która nam komplikuje samo rozwiązanie sprawy i nie do końca prawnie jest tutaj możliwa.
 W prawie międzynarodowym nie przewidziano, że będzie wojna, i ustawy międzynarodowe będą to w jakiś sposób regulowały.

- Przecież jest umowa o uchodźcach z 51 roku, która jasno stawia te sprawy i określa, kto jest uchodźcą, a kto nie.

- Jest, ale w Polsce odeszło się od statusu uchodźcy - nazywa się to, że rząd Polski udziela tym osobom tymczasowego schronienia bądź opieki, gdyż uznało się, że one będą miały w niedługim czasie możliwość powrotu do domów.

-  Ale chyba właśnie na tym polega status uchodźcy w myśl konwencji z 51 roku; że właśnie dany kraj udziela tymczasowego schronienia, dopóki nie ustaną warunki, które zmusiły daną osobę do wyjazdu.

- U nas w każdym razie odeszło się od procedury uchodźczej.

- To jaki jest status prawny tych ludzi? Czy są to "goście" rządu polskiego?

- Z chwilą przekroczenia granicy straż graniczna, zgodnie z ustawą o cudzoziemcach, wręczyła im tymczasowy dokument podróży ważny na siedem dni. W ciągu tych siedmiu dni wojewoda zobowiązany jest wydać im kartę czasowego pobytu. Ta karta udzielana jest na jeden rok. Ta karta uprawnia ich do tego, aby legalnie przebywać w Polsce.

- A co z służbą zdrowia, opieką, szkołami dla dzieci? Skoro oni nie są uchodźcami, to nie obowiązują te wszystkie przepisy prawa mię-dzynarodowego, które regulują te kwestie.

- No tak, bo tutaj stworzyła się nowa kategoria.
 Polski Czerwony Krzyż na mocy umowy z rządem jest główną organizacją, która zapewnia im opiekę medyczną i w ogóle sprawu-je nad nimi opiekę.

- Co ze szkołami? Są tam przecież dzieci, nie znają polskiego... Czy są jakieś koncepcje, co z tymi ludźmi robić? Na razie zakłada się, że woj-na potrwa krótko i powstaną wa-runki, które umożliwią im powrót. Jeśli takie warunki nie powstaną przez - powiedzmy - dwa lata, to co wtedy?

- Nieznane mi są warianty rozwoju sytuacji powyżej roku. Wszyscy liczymy na to, że ta wojna skończy się wcześniej. Zresztą, oni wszyscy - zobaczy pan, gdy pan będzie z nimi rozmawiał - oni wszyscy chcą wrócić.
 Mówią, że niczego się tam nie spodziewają zastać, ale mają rodziny w Niemczech, które im pomogą,  w Kosowie mogą mieszkać choćby pod namiotem. Tak że u nich wszystkich jest wola powrotu.

- Skoro mają rodziny w Niemczech, dlaczego nie przebywają w Niemczech u tychże rodzin?

- Większość Albańczyków ma rodziny w Niemczech i część tam jedzie, natomiast  kwalifikacja osób do poszczególnych krajów dokonana została przez biuro Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych do Spraw Uchodźców. Dopiero jak są na pokładzie polskiego samolotu, wiemy, kto tam jest.
 W tej drugiej grupie, która przyjechała teraz, tydzień temu samolot był przygotowany na 130 miejsc - tyle osób może zabrać - okazało się jednak, że sytuacja tam na miejscu była tak napięta, że dopakowano te samoloty do 160 osób. Oni sobie siedzieli na kolanach.
 Dlatego sądzę, że w tym momencie decyzje zapadały już tak spontanicznie, iż  po prostu wsiadał każdy, kto był w tym momencie najbardziej zagrożony.(...)
 Byłam na lotnisku, jak oni przylecieli. Muszę panu powiedzieć, że nawet dziennikarze, twardzi ludzie, którzy ten pierwszy rzut przeżyli, też mieli łzy w oczach. Po prostu ci ludzie wysiadali boso...

Jadę do Mszany Dolnej. Małe miasteczko niedaleko Rabki, dosyć biednie i sennie, jeszcze nie zaczął się sezon kolonijno-wczasowy. Dookoła piętrzą się szczyty Beskidu Wyspowego. Stary dukt "Zakopianki" wije się doliną Raby.
 W sklepie pasmanteryjnym pytam o Leśną - łatwo trafić, bo to koło kościoła. Leśna jest jednak długa, kawałek za miasteczkiem przechodzi w polną drogę.
 Przy płocie siedzą robotnicy. Żaden z nich nie wie, gdzie mogą mieszkać uchodźcy z Kosowa, choć wszyscy o nich słyszeli i są przekonani, że "to gdzieś tutaj". Kilkadziesiąt metrów dalej mały chłopczyk bezbłędnie pokazuje drogę.
 Ośrodek rehabilitacyjny Zakładu Opieki PCK - Leśna 57. Przy ścianie budynku powiewa biała flaga z czerwonym krzyżem. Jeden duży budynek i kryte falistą blachą drewniane domki w stylu "góralskim". Wciąż jeszcze jest w nim 17 rehabilitantów z Polski. Turnus skończy się za kilka dni. Kierowniczka wyjechała właśnie do Krakowa. Nie ma też tłumacza, ale niektórzy Kosowianie mówią łamanym angielskim. Jest ponoć wśród nich jeden lekarz...
 Przy wejściu do głównego budynku oblężony automat telefoniczny... Na razie wszyscy są oszołomieni, przyjechali kilka dni temu, nie mają jeszcze dokumentów, nie mogą opuszczać ośrodka. W świetlicy włączony telewizor - na dachu jednego z domków antena satelitarna - dar od miejscowego biznesmena - zapewnia dostęp do kilkudziesięciu programów.
 Siostra Wita w ośrodku pracuje praktycznie od jego powstania. Jest wykwalifikowaną pielęgniarką.
 Przyjechali kilka dni temu. Jak weszli, to strasznie śmierdzieli. Dzieci po dwa dni miały nie zmieniane pampersy, obdarci byli, niektórzy bez butów. Mieli małe to-bołki, torby reklamówki i to, co na sobie. Dlatego pierwszą potrzebą były ubrania... "Pan wie, dzieci tak szybko łapią polskie słówka - to maleństwo mówi już dziękuję". - rozpromienia się siostra.
 Lekarz wszystkich wstępnie przebadał. Siostra Wita zapewnia, że są zdrowi, choć będą jeszcze bardziej szczegółowe badania (już po moim wyjeździe wyszło na jaw, że były przypadki gruźlicy i wszawicy).
  - Wojna jest straszna - dodaje siostra Wita i opowiada, jak w dzieciństwie została postrzelona w bark przez niemieckiego żołnierza. "Nic nie poczułam, dopiero jak przyszłam do domu, mama zobaczyła dwie dziury w kożuszku...".

Witold Trepa pełni funkcję zastępcy kierownika. Właśnie wrócił nyską z Mszany.
- I jak uchodźcy? Narzekają na coś?

- Wie pan co, my z nimi mamy taki kontakt: "jeżeli czegoś potrzebujesz i to jest w naszej mocy, no to nie ma sprawy". Bariera językowa jest dosyć duża, choć są też i tacy, co to można się z nimi po angielsku trochę dogadać, jest jeden, który mówi dobrze po rosyjsku. Jeśli więc coś tam potrzeba, to jak człowiek popróbuje, to się jakoś dogada. Tłumaczy mamy na razie tak na dojeżdżająco, ale mamy mieć na stałe, może dzisiaj przyjadą...
 Na razie nic nam nie zgłaszali, żeby coś było nie w porządku.
 Wczoraj rozmawiali z przedstawicielem Wysokiego Komisarza ds. Uchodźców tutaj i przynajmniej te osoby przekazywały, że nie mają żadnych zastrzeżeń i że są zadowoleni z miejsca, z warunków, i ze wszystkiego.

- Na razie nie wychodzą?

- Nie wychodzą, bo nie mają dokumentów. Mają je dostać dzisiaj, jeśli dojedzie pani z Krakowa.
 Dotychczas są zdyscyplinowani, nikt nie opuszcza ośrodka.

- Czyli żadnych problemów nie ma?

- No, problemy są czasem, ale się je rozwiązuje na bieżąco.

- A jak to jest z finansowaniem, rząd płaci?

- Na temat finansowania nic panu nie powiem, na razie wszystko po-krywamy z naszych środków. Liczymy, że nam oddadzą. (...)
 Oni tam przeszli przez różne obozy w Macedonii. Ostatni ich obóz to jest Stankowac i stamtąd zostali zabrani tutaj. Natomiast co wcześniej przeżyli - prawdę powiedziawszy, niewiele z nimi na ten temat rozmawiałem. Zwykle mówimy o bieżących sprawach, o takim zwykłym życiu, o tym, jak tam było, a jak u nas jest.

- Nie boi się Pan reakcji okolicznych mieszkańców?

- Na razie nic nie było. Zresztą spotkaliśmy się z dużą życzliwością. Na przykład organizowano zbiórki po szkołach, zabawek dla dzieci, środ-ków czystości, ludzie dawali ubrania.
 Jest trochę ciekawości, bo głośno o tym, że tutaj są. W pierwszy dzień to takie wycieczki się robiły, ludzie zaglądali, no ale to jest normalne. Teraz już przeszło.
 Pytają w mieście, jak tam żyjemy, jak oni, jak się zachowują. No to my mówimy, że to tacy sami ludzie jak my. Tacy sami, tylko że z wojny. Zresztą ci, co tutaj przyjechali to, raz, że są to młodzi ludzie, a dwa, że z miasta.
 I są czyści. Dbają o porządek. Wszędzie jest czyściutko po do-mach. Írodki czystości dostarcza się im na bieżąco.

- Niech mi pani powie, jak to jest - uchodźcy wywołują często negatywne reakcje okolicznych mieszkańców, czy coś się robi, aby nawiązać kontakt między tymi biednymi ludźmi a ich obecnymi sąsiadami?

- Są tym bezpośrednio zainteresowani gospodarze terenu, czyli w tym przypadku, wójtowie.

- Czy, na przykład, Kościół włącza się w takie działania?

- Nie wiem tego, natomiast włączają się burmistrzowie, wójtowie, gospodarze terenu. Wiem, że robi się to poprzez szkoły, że rozmawiają z dziećmi, tłumaczą, że tu są dzieci albańskie. Widzę, że jest dobry kontakt z miejscowymi ludźmi. Nie wiem, jak długo to potrwa, co będzie za miesiąc, za dwa, ale te osoby (uchodźcy) nie stanowią żadnego zagrożenia dla miejscowych.
Wejdę tu w inny temat i podam panu przykład grupy Rumunów, która wjeżdża do Polski - wiadomo, w jakich oni tu żyją warunkach - koczują, gdzieś tam tworzą sobie obozy i dopóki nie ma zagrożenia sanitarnego i nie popełnia się przestępstw, to mieszkańcy takiego te-renu czują się wręcz bardziej bezpieczni - tak że generalnie nie ma złego nastawienia, nie ma złej atmosfery...